Onur
New member
Parmak İzi Kolaya Geçer mi? Gerçekten Bir Bardak, Şişe veya Kutu Üzerinden Parmak İzi Alınabilir mi?
Bu konu ilk bakışta biraz şehir efsanesi gibi geliyor: Birisi kola kutusuna, kola şişesine ya da bardak gibi parlak bir yüzeye dokunduğunda gerçekten parmak izi kalır mı? Hele söz konusu yüzey sonradan silinmiş, taşınmış veya başka birinin eline geçmişse bu izin hâlâ bulunabileceğini düşünmek ne kadar gerçekçi?
Benim açımdan ilginç olan nokta tam da burada başlıyor. Çünkü günlük hayatta “parmak izi kalır” demekle adli bilimlerde “kimliğe yarayacak nitelikte bir parmak izi elde edildi” demek aynı şey değil. Forumlarda bu ikisi çoğu zaman birbirine karıştırılıyor.
Üstelik konuya kadınların ve erkeklerin farklı yaklaşabileceği yönündeki gözlemler de tartışmaya açık. Bunu “erkekler mantıklı, kadınlar duygusal” gibi basit bir kalıba sokmak doğru olmaz. Aynı olayda bir kişi ölçülebilir fiziksel koşullara, diğeri ise mahremiyet, güvenlik veya olayın insanlar üzerindeki etkisine daha fazla odaklanabilir. Bu farklılıkların cinsiyetten çok kişisel deneyim, meslek, yaş, eğitim ve yaşanan olaylarla ilgili olabileceğini de baştan belirtmek gerekiyor.
Peki kola gerçekten parmak izi geçirir mi? Bence asıl soru bu değil. Asıl soru, hangi koşullarda, ne kadar süreyle ve ne kalitede bir iz bırakabileceğidir.
Kola Kutusuna veya Şişesine Dokununca Ne Olur?
Parmak uçlarımız tamamen kuru ve temiz bir yüzeyden ibaret değil. Parmak derisinden ter, yağ ve başka kimyasal bileşenlerden oluşan bir kalıntı yüzeye aktarılabiliyor. Adli bilim literatüründe buna genel olarak “fingermark residue” yani parmak izi kalıntısı deniyor.
Bilimsel çalışmalar bu kalıntının oldukça karmaşık bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor. Yağlar, amino asitler, tuzlar ve başka bileşenlerin yanı sıra kişinin cilt özellikleri, temas biçimi ve çevresel koşullar da sonucu etkiliyor. Üstelik bu kalıntının bileşimi zamanla değişiyor. PubMed+1
Dolayısıyla soğuk bir kola kutusuna parmakla dokunduğunuzda teorik olarak yüzeye bir parmak izi kalabilir. Fakat “iz bırakmak” ile “bu izin daha sonra açık biçimde görülebilmesi” arasında ciddi fark var.
Örneğin parlak ve nispeten düzgün bir metal yüzey, parmak izi kalıntısının araştırılması açısından uygun olabilir. Nitekim metal yüzeylerde latent yani çıplak gözle hemen görülmeyen parmak izlerini ortaya çıkarmak için farklı fiziksel, kimyasal ve optik yöntemler kullanılabiliyor. PubMed
Yani “kola kutusunda parmak izi olmaz” demek bilimsel açıdan doğru değil.
Ama “dokunduğun her kola kutusundan kesin parmak izi çıkar” demek de aynı ölçüde yanlış.
Asıl Belirleyici Olan Şey Cinsiyet Değil, Yüzey ve Temas Koşulları
Burada erkek ve kadın bakış açılarını karşılaştırırken dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var.
Veri odaklı yaklaşan bir kişi muhtemelen şu sorulara bakacaktır:
- Yüzey metal mi, cam mı, plastik mi?
- Parmak yüzeye ne kadar süre temas etti?
- Basınç ne kadardı?
- Parmak yüzey üzerinde kaydı mı?
- Kişinin parmakları kuru muydu, yağlı mıydı?
- Yüzey daha sonra silindi mi?
- Ortam sıcaklığı ve nem nasıldı?
- İz ne kadar süre önce bırakıldı?
- İz başka bir yüzeye aktarılmış olabilir mi?
Bunların hepsi gerçekten önemlidir. Araştırmalar, temas basıncı, temas açısı ve temas süresinin oluşan parmak izinin kalitesini etkileyebildiğini gösteriyor. PubMed
Örneğin bir kişinin kola kutusunu iki parmağıyla birkaç saniye tutmasıyla, kutuyu avucunun tamamıyla sıkıca kavraması aynı sonucu vermeyebilir.
Bu nedenle “kadınların yorumu duygusal, erkeklerin yorumu objektif” gibi kesin bir ayrım yapmak yerine, farklı insanların aynı olayın farklı boyutlarını öne çıkardığını söylemek daha doğru.
Bir kişi “Bu kutuda parmak izi bulunabilir mi?” diye sorarken başka biri “Bu izin bulunması kişinin suçlu olduğu anlamına gelir mi?” diye sorabilir.
İkinci soru aslında adli açıdan çok daha değerlidir.
Parmak İzi Bulunması, O Kişinin Olayı Gerçekleştirdiğini Kanıtlar mı?
Bence forum tartışmalarında en çok gözden kaçan nokta burası.
Bir kola kutusunda bir kişinin parmak izinin bulunması, ilk bakışta güçlü bir bulgu gibi görünebilir. Ancak parmak izi öncelikle teması gösterebilir. Temasın ne zaman gerçekleştiği ve hangi amaçla gerçekleştiği ayrıca değerlendirilmelidir.
Mesela ortak kullanılan bir masanın üzerindeki kola kutusunda bir kişinin parmak izinin çıkması şaşırtıcı değildir. Kişi gerçekten o kutuya dokunmuş olabilir. Ancak bundan tek başına “şu olayı bu kişi gerçekleştirdi” sonucunu çıkarmak mümkün değildir.
National Institute of Justice, latent parmak izlerinin olay yeri araştırmalarında önemli bir kanıt olabildiğini; ancak izlerin uzmanlar tarafından geliştirilmesi, görüntülenmesi ve karşılaştırılması gerektiğini belirtiyor. National Institute of Justice
Burada “kanıt” ile “kanıtın yorumlanması” arasındaki fark ortaya çıkıyor.
Örneğin kutu bir restoranda ortak masada duruyorsa onlarca kişinin ona dokunması mümkün. Buna karşılık yalnızca belirli bir kişinin erişebildiği bir ortamda bulunması, başka delillerle birlikte değerlendirildiğinde farklı bir anlam kazanabilir.
Bu nedenle adli bilimlerde bağlam son derece önemlidir.
Kadınların Duygusal ve Toplumsal Kaygıları Neden Konuya Başka Bir Boyut Katabilir?
Burada özellikle dikkatli olmak gerekiyor. “Kadınlar duygusaldır” şeklinde biyolojik veya psikolojik bir genelleme yapmak bilimsel olmaz.
Fakat toplumdaki farklı deneyimler nedeniyle bazı kadınların konuyu mahremiyet, takip edilme, suçlanma, güvenlik veya toplumsal baskı üzerinden değerlendirmesi mümkün olabilir. Aynı şekilde bazı erkekler de aynı kaygıları yaşayabilir.
Örneğin bir kişi “Benim parmak izim bir nesnede bulunduysa başıma ne gelir?” diye düşünebilir. Başka bir kişi ise “Parmak izinin bulunması teknik olarak ne kadar güvenilir?” diye sorabilir.
İkinci soru daha ölçülebilir olsa da birinci soru önemsiz değildir.
Çünkü adli delilin teknik olarak var olması ile bu delilin insanlar üzerindeki sosyal etkisi farklı meselelerdir.
Üstelik parmak izi analizinin kendisi de hatadan tamamen bağımsız değildir. NIJ, latent parmak izi incelemelerinin doğruluğunun uzun süredir bilimsel olarak incelendiğini ve insan faktörlerinin sonuçları etkileyebildiğini belirtiyor. National Institute of Justice+1
Bu nedenle “parmak izi bulunduysa konu kapanmıştır” yaklaşımı bilimsel açıdan fazla kesin bir yaklaşım olur.
Kola Üzerinden Parmak İzi Ne Kadar Süre Kalabilir?
Bu konu ilk bakışta biraz şehir efsanesi gibi geliyor: Birisi kola kutusuna, kola şişesine ya da bardak gibi parlak bir yüzeye dokunduğunda gerçekten parmak izi kalır mı? Hele söz konusu yüzey sonradan silinmiş, taşınmış veya başka birinin eline geçmişse bu izin hâlâ bulunabileceğini düşünmek ne kadar gerçekçi?
Benim açımdan ilginç olan nokta tam da burada başlıyor. Çünkü günlük hayatta “parmak izi kalır” demekle adli bilimlerde “kimliğe yarayacak nitelikte bir parmak izi elde edildi” demek aynı şey değil. Forumlarda bu ikisi çoğu zaman birbirine karıştırılıyor.
Üstelik konuya kadınların ve erkeklerin farklı yaklaşabileceği yönündeki gözlemler de tartışmaya açık. Bunu “erkekler mantıklı, kadınlar duygusal” gibi basit bir kalıba sokmak doğru olmaz. Aynı olayda bir kişi ölçülebilir fiziksel koşullara, diğeri ise mahremiyet, güvenlik veya olayın insanlar üzerindeki etkisine daha fazla odaklanabilir. Bu farklılıkların cinsiyetten çok kişisel deneyim, meslek, yaş, eğitim ve yaşanan olaylarla ilgili olabileceğini de baştan belirtmek gerekiyor.
Peki kola gerçekten parmak izi geçirir mi? Bence asıl soru bu değil. Asıl soru, hangi koşullarda, ne kadar süreyle ve ne kalitede bir iz bırakabileceğidir.
Kola Kutusuna veya Şişesine Dokununca Ne Olur?
Parmak uçlarımız tamamen kuru ve temiz bir yüzeyden ibaret değil. Parmak derisinden ter, yağ ve başka kimyasal bileşenlerden oluşan bir kalıntı yüzeye aktarılabiliyor. Adli bilim literatüründe buna genel olarak “fingermark residue” yani parmak izi kalıntısı deniyor.
Bilimsel çalışmalar bu kalıntının oldukça karmaşık bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor. Yağlar, amino asitler, tuzlar ve başka bileşenlerin yanı sıra kişinin cilt özellikleri, temas biçimi ve çevresel koşullar da sonucu etkiliyor. Üstelik bu kalıntının bileşimi zamanla değişiyor. PubMed+1
Dolayısıyla soğuk bir kola kutusuna parmakla dokunduğunuzda teorik olarak yüzeye bir parmak izi kalabilir. Fakat “iz bırakmak” ile “bu izin daha sonra açık biçimde görülebilmesi” arasında ciddi fark var.
Örneğin parlak ve nispeten düzgün bir metal yüzey, parmak izi kalıntısının araştırılması açısından uygun olabilir. Nitekim metal yüzeylerde latent yani çıplak gözle hemen görülmeyen parmak izlerini ortaya çıkarmak için farklı fiziksel, kimyasal ve optik yöntemler kullanılabiliyor. PubMed
Yani “kola kutusunda parmak izi olmaz” demek bilimsel açıdan doğru değil.
Ama “dokunduğun her kola kutusundan kesin parmak izi çıkar” demek de aynı ölçüde yanlış.
Asıl Belirleyici Olan Şey Cinsiyet Değil, Yüzey ve Temas Koşulları
Burada erkek ve kadın bakış açılarını karşılaştırırken dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var.
Veri odaklı yaklaşan bir kişi muhtemelen şu sorulara bakacaktır:
- Yüzey metal mi, cam mı, plastik mi?
- Parmak yüzeye ne kadar süre temas etti?
- Basınç ne kadardı?
- Parmak yüzey üzerinde kaydı mı?
- Kişinin parmakları kuru muydu, yağlı mıydı?
- Yüzey daha sonra silindi mi?
- Ortam sıcaklığı ve nem nasıldı?
- İz ne kadar süre önce bırakıldı?
- İz başka bir yüzeye aktarılmış olabilir mi?
Bunların hepsi gerçekten önemlidir. Araştırmalar, temas basıncı, temas açısı ve temas süresinin oluşan parmak izinin kalitesini etkileyebildiğini gösteriyor. PubMed
Örneğin bir kişinin kola kutusunu iki parmağıyla birkaç saniye tutmasıyla, kutuyu avucunun tamamıyla sıkıca kavraması aynı sonucu vermeyebilir.
Bu nedenle “kadınların yorumu duygusal, erkeklerin yorumu objektif” gibi kesin bir ayrım yapmak yerine, farklı insanların aynı olayın farklı boyutlarını öne çıkardığını söylemek daha doğru.
Bir kişi “Bu kutuda parmak izi bulunabilir mi?” diye sorarken başka biri “Bu izin bulunması kişinin suçlu olduğu anlamına gelir mi?” diye sorabilir.
İkinci soru aslında adli açıdan çok daha değerlidir.
Parmak İzi Bulunması, O Kişinin Olayı Gerçekleştirdiğini Kanıtlar mı?
Bence forum tartışmalarında en çok gözden kaçan nokta burası.
Bir kola kutusunda bir kişinin parmak izinin bulunması, ilk bakışta güçlü bir bulgu gibi görünebilir. Ancak parmak izi öncelikle teması gösterebilir. Temasın ne zaman gerçekleştiği ve hangi amaçla gerçekleştiği ayrıca değerlendirilmelidir.
Mesela ortak kullanılan bir masanın üzerindeki kola kutusunda bir kişinin parmak izinin çıkması şaşırtıcı değildir. Kişi gerçekten o kutuya dokunmuş olabilir. Ancak bundan tek başına “şu olayı bu kişi gerçekleştirdi” sonucunu çıkarmak mümkün değildir.
National Institute of Justice, latent parmak izlerinin olay yeri araştırmalarında önemli bir kanıt olabildiğini; ancak izlerin uzmanlar tarafından geliştirilmesi, görüntülenmesi ve karşılaştırılması gerektiğini belirtiyor. National Institute of Justice
Burada “kanıt” ile “kanıtın yorumlanması” arasındaki fark ortaya çıkıyor.
Örneğin kutu bir restoranda ortak masada duruyorsa onlarca kişinin ona dokunması mümkün. Buna karşılık yalnızca belirli bir kişinin erişebildiği bir ortamda bulunması, başka delillerle birlikte değerlendirildiğinde farklı bir anlam kazanabilir.
Bu nedenle adli bilimlerde bağlam son derece önemlidir.
Kadınların Duygusal ve Toplumsal Kaygıları Neden Konuya Başka Bir Boyut Katabilir?
Burada özellikle dikkatli olmak gerekiyor. “Kadınlar duygusaldır” şeklinde biyolojik veya psikolojik bir genelleme yapmak bilimsel olmaz.
Fakat toplumdaki farklı deneyimler nedeniyle bazı kadınların konuyu mahremiyet, takip edilme, suçlanma, güvenlik veya toplumsal baskı üzerinden değerlendirmesi mümkün olabilir. Aynı şekilde bazı erkekler de aynı kaygıları yaşayabilir.
Örneğin bir kişi “Benim parmak izim bir nesnede bulunduysa başıma ne gelir?” diye düşünebilir. Başka bir kişi ise “Parmak izinin bulunması teknik olarak ne kadar güvenilir?” diye sorabilir.
İkinci soru daha ölçülebilir olsa da birinci soru önemsiz değildir.
Çünkü adli delilin teknik olarak var olması ile bu delilin insanlar üzerindeki sosyal etkisi farklı meselelerdir.
Üstelik parmak izi analizinin kendisi de hatadan tamamen bağımsız değildir. NIJ, latent parmak izi incelemelerinin doğruluğunun uzun süredir bilimsel olarak incelendiğini ve insan faktörlerinin sonuçları etkileyebildiğini belirtiyor. National Institute of Justice+1
Bu nedenle “parmak izi bulunduysa konu kapanmıştır” yaklaşımı bilimsel açıdan fazla kesin bir yaklaşım olur.
Kola Üzerinden Parmak İzi Ne Kadar Süre Kalabilir?